شرّ كند ، يعنى به چيزى كه در عاقبت ضرر رساند . و « 1 » به خاطرى كه دعوت نمايد به خير ، يعنى به چيزى كه در آخرت نافع باشد . پس اين دو خاطر مختلف مىباشند و آن كه محمود است آن را الهام مىنامند و آن كه مذموم است آن را وسوسه مىخوانند . و سبب خاطرى كه دعوت به خير مىنمايد ناميده مىشود به مَلَك كه عبارت است از فرشته . و باعث خاطرى كه به شرّ دعوت مىكند آن را شيطان مىگويند . و لطف خداى عزّ وجلّ را كه به سبب آن دلْ مستعدّ قبول الهام ملك مىگردد توفيق مىنامند . و آنچه به سبب آن مستعدّ قبول وسوسهء شيطان مىشود آن را اغوا و خذلان مىگويند . و ملك عبارت است از مخلوقى كه خداى عزّ وجلّ او را آفريده است از براى رسانيدن خير و افادهء علم و ظاهر ساختن حقّ ووعده نمودن به چيزهاى مستحسن . و شيطان عبارت است از مخلوقى كه كار او وعده نمودن به شرّ است و امر كردن به چيزهاى قبيح و ترسانيدن از پريشانى هنگام ارادهء خير . و هميشه هريك از ملك و شيطان دل را به جانب خود مىكشانند . از حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله مروى است كه : در دل آدمى دو چيز خطور مىنمايد : يك خاطر از جانب ملك است كه وعده به خير مىدهد و تصديق به حقّ مىنمايد ، و هركه اين را در « 2 » خود بيابد كه از خداى عزّ وجلّ بداند و شكر او را بجاى آورد . و خاطرى ديگر از جانب دشمن است - يعنى شيطان - كه وعده مىكند به شرّ و تكذيب حقّ مىنمايد و نهى مىكند از خير ، و هركه اين را در خود بيابد بايد پناه بَرد به خداى عزّ وجلّ از شرّ شيطان . بعد از آنْ حضرت اين آيه را تلاوت فرمودند : « الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ » « 3 » يعنى شيطان وعدهء پريشانى مىدهد شما را در وقت نفقه نمودن در راه خدا و امر مىكند شما را به بخل ، و

--> ( 1 ) . s a - و . ( 2 ) . در / s a به . ( 3 ) . بقره : 268 .